Dagboek, in 1965 overgeschreven.

Er staat in dit verslag niets over de ondergrondse, joden, illegale kranten enz.
Dit kon gevaar opleveren als dit verslag onverhoopt in handen van Duitsers zou zijn gekomen.

Mevrouw Boekschoten (1907) woonde van 1933 tot 1993 op het adres Hoge Naarderweg 50 te Hilversum.

Ter gelegenheid van het 50 jaar geleden zijn van het einde van de oorlog, in 1995 door haar jongste zoon H.J.C. (Henk) Boekschoten (1935) uitgetypt en met hulp van de oudste zoon G.J. (Bert) Boekschoten (1933) van noten voorzien.

Correspondentieadres: hjcb@xs4all.nl.

Radio Oranje verzoekt nu de bevrijding dichtbij is, de gebeurtenissen op te schrijven.
Hier zijn ze.

Zondag 3 september 1944
De radio geeft goede berichten: een snelle opmars door België.
We zien explosiegolven, snel door de lucht gaande kringen als in water waarin een steen wordt gegooid (van het bombardement op Soesterberg )

Maandag 4 september
Om 11 uur komt het bericht: Brussel is bevrijd! Iedereen is zeer opgewonden en verheugd.
De bloemenwinkels hebben weldra geen goudsbloem of afrikaan meer.
De fabrieken worden gesloten.
De arbeiders zijn met twee weken loon naar huis gestuurd.
Willem sluit er de elektriciteit af.
's Namiddags komt het bericht: Breda is genomen!
De NSB-ers zijn zeer ongerust.
Velen van hen gaan naar "Bevolking" om een pas voor Duitsland te veroveren.
Als Gijs 's avonds over de rijksstraatweg fietst, ziet hij aan weerskanten van de weg allemaal mensen zitten.
Ze bekijken de uittocht.
De nacht is onrustig, we horen zware ontploffingen en voortdurend rijden er auto's af en aan.

Dinsdag 5 september, Berts verjaardag (later dolle dinsdag genoemd)
Iedereen is zeer vervuld van de oorlog.
Elke bezoeker weet weer andere gebeurtenissen.
De NSB-ers trekken voor het grootste gedeelte weg.
Van normaal treinverkeer is geen sprake meer.
Er gaan treinen voorbij vol met NSB-ers, vol met soldaten en met kuch , ook meubels.
De Duitsers rijden af en aan, het raadhuis wordt leeggehaald, verscheidene seintoestellen uit de NSF.
Er rijden overal wagens door 't dorp met soldaten, voorzien van mitrailleurs.
Overal lopen Duitsers met een hele bundel handgranaten gewapend de wacht te houden.
Als er weer wat voor de trein is, "vegen" ze eerst het stationsplein leeg.
Dan kunnen ze beter hun gang gaan.
Of ze ooit de spullen goed over krijgen is zeer de vraag aangezien de treinen steeds gebombardeerd worden.
De geallieerden zijn steeds in de lucht te horen.
Truus is er niet.
Ze heeft om 1 uur een telegram uit Utrecht gekregen, dat maandag al was verstuurd, "patiënt van Hemert kan gehaald worden".
Ome Henk wil naar z'n huis in Oud Loosdrecht.
(Hij had reumatiek en 't verblijf in Utrecht in 't ziekenhuis in Utrecht aan de spoorlijn was levensgevaarlijk).
Hoewel de patiënt ongeveer niet kan lopen moest hij met Truus toch helemaal naar het station lopen, voetje voor voetje, aangezien er geen enkel vervoermiddel is.
Op 't station moesten ze wachten; 'n angstig wachten: bij het ziekenhuis was juist een trein beschoten.
Gelukkig gebeurde er niets en kon de reis aanvaard worden.
Om half acht bereikten ze eindelijk Hilversum, waar ze een eind met de bus mee konden en daarna weer voortstrompelen.
Gelukkig kwam Willem juist langs, die Ome Henk op z'n fiets naar de Hilvertsweg kon rijden.
Het was toch wel een fleurige verjaardag, lekkere koekjes (4 ons, hiervoor 1 ons suiker en 1 ons boter ingeleverd).
Bert was heel blij met z'n nieuwe fiets, die Gijs met onnoemelijk veel moeite zelfs van echte banden voorzien had, wel is waar 2 over elkaar op elk wiel.
Bert kreeg nog 'n pakketje van Toos uit Heino .
Het is één der laatste: de pakketpost is gestaakt.

Woensdag 6 september
Er komen geen nieuwe berichten.
Nederland wordt zelfs niet genoemd.
Is Breda niet gevallen? Gisteren gingen er al de wildste geruchten: Rotterdam, Eindhoven en zelfs Vianen zouden al bevrijd zijn.
Vandaag voelt iedereen zich katterig en zwijgt.
Ik Maak de kelder maar eens flink schoon om de teleurstelling te boven te komen.
Het zal ook prettiger zijn in de toekomst in een schone kelder te vluchten dan in een vieze.
De uittocht gaat door.
Lege scholen en NSB-huizen worden geplunderd.
De Duitsers schieten echter op de plunderaars en onderzoeken hun huizen.
Antwerpen is bezet.
Zou het wel waar zijn? Na Breda klinkt Antwerpen zo ver weg.
De krant meldt dat alle betalingen van giro en banken worden gestaakt.
Ome Henk wil niet bij Willem blijven maar wil naar huis.
Hij wordt per fiets naar Loosdrecht gereden.
Er zijn weinig vliegtuigen te horen, het weer is slecht: bijna voortdurend regen.

Donderdag 7 september
't Weer is slecht, regen.
Tegen de middag steekt de wind op, die steeds sterker wordt.
Tegen 5 uur woedt er een orkaan.
Gijs komt thuis en ziet de bellefleur zwaaien: gauw stutten.
Zware balken torst hij naar de boom.
Staat de ene, valt de andere weer, wonder boven wonder niet op zijn voet.
Na een hevige worsteling lukt het hen toch de boom wat te stutten.
Klets! Daar waait het dak van het schuurtje van het schuurtje van nr.48 in onze tuin.
Slechts op een haar naast Gijs valt de eternieten golfplaat in stukken.
De heg naast de voordeur is helemaal omgewaaid en de appels.
De grond is bezaaid met appels en peren (onrijp) en aan de bomen zit nagenoeg niets meer.
Als de storm om 7 uur wat bedaard is, draagt Gijs een mand vol fruit naar binnen.
Alleen van de goudrenet al 100 pond.
De krant meldt: gastoevoer alleen van 6.30 - 8.30, 11 - 13 en van 17 -19 uur.
Hoe goed dat ik vandaag nog weckte .
Strenge straffen voor plunderaars en wegversperders.

Vrijdag 8 september
De storm heeft overal danig huis gehouden.
Massa's bomen zijn om, soms op een huis.
Bij tante Aal zijn 2 dennen en een berk omgewaaid, bij Cor staat de goudrenet gevaarlijk scheef.
Er zijn nu al 14 dagen geen aardappelen meer te krijgen.
Groente is er ook niet.
Vlees is niet aangevoerd, de slagers kregen slechts 1/10 van hun portie.
De melkboer kwam vanochtend, maar dacht wel niet dat hij morgen zou komen, omdat er dan niets zou zijn.
Er zijn stukjes prikkeldraad op de rijksweg gegooid.
Auto's van de weermacht rijden nu met bezems voor de wielen.
Afgelopen nacht is Heer Bruyn (vader van Tine) van 't bed gelicht.
Hij heeft van de cultuurkamer een prijs gekregen maar heeft deze niet aanvaard.
Dit stond er niet in de krant bij.
Terroristen stuurden hem dreigbrieven, denkend dat hij NSB-er was.
Toen er nu vannacht om hem gevraagd werd, dacht hij niet anders dan te worden doodgeschoten.
Hij vluchtte in 't bos.
't Was echter de landwacht , die op hem schoot.
Ze vonden hem en vervoerden hem naar de Witte Hullweg .
Zijn vrouw bezocht hem daar vanochtend in een pikdonkere kamer.
Morgen wordt hij naar Bussum vervoerd om daar verhoord te worden.
Het weer is nog altijd slecht, bijna voortdurend regen.

Zaterdag 9 september

Kwart over zeven "prrrt" de wekker loopt af.
Meteen klinkt het buiten "opstaan, opstaan!".
Is dit een grapje van buurjongens? Het blijken mv Bruyn met Tine en Iet te zijn.
Ze waren al naar de Witte Hull geweest, waar meneer Bruyn niet meer was en vroegen daarom de commandant te spreken.
Die was er pas om negen uur.
Tot zo lang rustten ze bij ons uit.
Om negen uur was er van geen gesprek sprake.
Ze werden afgesnauwd.
Dan maar naar de Ortscommandant: niet te spreken op zaterdag; toen naar de Sicherheitspolizei, die hen te woord stond maar niets wist.
Ze sjouwden met hun drieën de hele dag en vonden de heer Bruyn op 't viaduct in Bussum hen tegemoet lopend.
vrij!
Het bleek dat bij een eerder opgepikte vriend een brief van Cor Bruyn gevonden was over de weigering van de prijs.
de vriend was ook vrij.
Wat een opluchting! "Nu weet ik wat doodsangst is" en "Nu kan ik een heel boek schrijven over twee dagen landwacht".
De melkboer bracht 1 liter melk.

Zondag 10 september

In Laren is een man doodgeschoten.
Hij probeerde een band van Duitse auto, die door spijkers gereden had, te gappen

Woensdag 13 september

Wasdag.
Auto's en wagens van wasserijen zijn gevorderd: dus alles zelf doen.
Prachtig weer, dus vliegtuigen die schieten of wat laten vallen.
Geen personentreinen rijden er tussen 10 - 16 uur.

Donderdag 14 september
Er worden noodkaarten uitgereikt.
Mooi weer: vliegtuigen.
We hebben in het bos een karretje hout gesprokkeld.
Zwaar werk.
Het bos was vol mensen die met zagen en bijlen op de omgewaaide bomen afvlogen.

Vrijdag 15 september

De krant zal na zaterdag om de dag verschijnen.
't Gas brandt weer een uur korter.
Vlees is er allen voor zieken.
Vuilnis wordt niet meer opgehaald.
De vuilnisauto's worden gebruikt voor de voedselvoorziening.
Maastricht is genomen, hoera!

Zaterdag 16 september

De Duitse SS, de Duitse politie en de Nederlandse politie hebben opdracht gekregen "in steden en dorpen, op straten en pleinen, 16 tot 50 jarige Nederlanders, die daar rondhangen, die kennelijk niets om handen hebben en hun tijd zoek brengen met lanterfanten en lummelen, onverwijld te arresteren en naar het tewerkstellingskamp te Amersfoort over te brengen.
Daar zullen zij ter beschikking gesteld worden van de arbeidsbureaus in Duitsland".
In Amsterdam zijn reeds velen opgepikt.
Vanmiddag hielden 5 soldaten, die op uitkijk stonden bij de Gooise tram 2 jonge mannen aan en spraken met hen.
Eén van hen rukt ineens 't geweer van de soldaat af en vlucht, de andere mee.
De Duitser is volkomen beduusd, z'n kepi is gevallen.
Als Duitsers dan schieten, schieten ze mis.
De Nederlanders ontsnappen met 't geweer.
Verschillende bakkerijen worden stilgelegd.
Geen biscuits, beschuit, bier, ijs, gebak mag meer worden gemaakt.
Mooi weer, veel vliegtuigen.

Zondag 17 september
Prachtig weer.
Ongelofelijk steeds vliegtuigen in de lucht, die treinen en auto's beschieten.
's Namiddags: Luchtlandingstroepen bij Tilburg geland volgens het DNP, Eindhoven en boven Nijmegen.
Het leger rukt vanuit België noordwaarts op.
De geallieerden bevelen: algemene spoorwegstaking in heel Nederland.
Boven de Rijn/Lek: de rust bewaren, ten zuiden daarvan waar opstand is georganiseerd, stipt de bevelen van het opperbevel opvolgen.
Vanmiddag werden mensen gewoon van de straat opgepikt (bijvoorbeeld van de 's Gravelandscheweg) om Duitsers te helpen met inpakken, munitietransport enz.
Eén van de luchtafweerkanonnen stortte van de geschutstoren van 't raadhuis, "Haastige spoed....

Maandag 18 september

Er rijdt geen trein, geen enkele.
Het is vreemd niet het fluiten en rommelen van de treinen in de verte te horen.
De staking is volkomen.
Op straat mensenjacht.
Mooi weer, veel vliegtuigen.
Valkenswaard is genomen.

Dinsdag 19 september
Toet, een hol geluid van een Duitse locomotief.
Ook een Duitse trein komt langs.
Mooi weer, de tuin hangt vol wasgoed.
't Lijken wel vlaggen, maar het zijn maar lakens.
De Duitsers jagen op fietsen.
Op straat maar ook in tuinen worden er vele gepikt.
Eindhoven is bevrijd.
Hoera.
Ze zijn al bij het Wilhelminakanaal.
De landingstroepen bij Arnhem en Nijmegen krijgen versterkingen, 's Avonds: "ze vechten al bij Nijmegen, het leger en de landingstroepen!

Woensdag 20 september

's Ochtends 6 uur, 2 treinen, bans! Tegen elkaar gebotst met volle vaart! Hoe kwam dat? Duitse ambtenaren moesten ze opruimen.
Het fietsvorderen gaat door.
Jan (buurjongen) fietste met een transportfiets van Bussum naar Hilversum, voorop een grote mand met kruidenierswaren.
Fiets gepikt en de jongen zat daar met een te zware mand.
Geen probleem: die wilden ze ook wel meenemen.
Hij zeulde de mand telkens een eindje vooruit en moest dan weer uitrusten.
De Duitsers lachten hem smadelijk uit.
Thuis gekomen was hij op van moeheid en razend van kwaadheid.
Een boer redde zijn fiets, hij verborg hem onder mest.
De brug over het Wilhelminakanaal is kapot.
Een noodbrug is geslagen in 5 uur.
Nijmegen is bereikt, er wordt hard gevochten.

Donderdag 21 september
De brug bij Nijmegen is onbeschadigd in geallieerde handen gekomen.
Troepen en tanks trekken richting Arnhem.
In de buurt van Arnhem wordt hevig gevochten.
In Nijmegen wordt ook nog gevochten.
De Duitsers vallen ook de corridor Eindhoven - Nijmegen in de flank aan.
Eindhoven werd gebombardeerd.
Terneuzen is bevrijd.
Hoewel haast iedereen loopt, worden er toch nog fietsen gevorderd.
Er wordt veel geschoten.
Vanaf morgen alleen nog gas van 17-19.30.
De jongens gaan nog steeds naar school.

Vrijdag 22 september

Een stille dag, heiïg, wat zon, vrij weinig vliegtuigen.
Er komt een trein met open goederenwagons met gewonden langs, niemand mag kijken.
De Duitsers schieten op nieuwsgierigen.
De gewonden zijn vuil en hebben baarden.
De slager brengt een klein stukje vlees, een grote vriendelijkheid van hem.
Hij kreeg maar 27 pond.
De troepen, die over de brug bij Nijmegen zijn, worden 3 km verderop tegengehouden door sterke Duitse troepen.
De toestand van de luchtlandingstroepen bij Arnhem, Engelsen en Polen, is nu zeer precair.
Ze zijn ten westen van Arnhem samengedrongen.
Nijmegen is bevrijd.

Zaterdag 23 september
Regen, stromende regen, tegen de middag klaart het op.
Zeer veel vliegtuigen.
Enige patrouilles van 't leger in de Betuwe hebben contact met enige luchtlandingstroepen bij Arnhem.
De toestand van de laatsten is zorgelijk.
Ze hebben 2 vijanden: de Duitsers en de slaap.
Het leger heeft Elst bereikt.
Er wordt zeer hard gevochten.
De Duitsers zijn er in geslaagd tijdelijk de corridor in Brabant te doorbreken door de weg af te snijden met 200 tanks.
Engelse vliegtuigen met raketprojektielen wisten hen in de bossen terug te dringen.
Tot en met Eindhoven is de corridor flink verbreed.
De Arnhemse spoorbrug is nog steeds in Duitse handen.
De gewone brug is vernield.
De Duitsers hebben bij 't Kuyperplein munitie laten ontploffen.
Alle ruiten in de buurt zijn kapot.
Geen groente, geen aardappelen, slechts met grote moeite kaas kunnen krijgen, in iedere winkel wat.
Minder gas.
Op straat geen mannen onder de 50 en geen behoorlijke fietsen.
De krant komt nog om de dag en is in grootte gehalveerd .

Zondag 24 september
Koud weer, veel regen, we blijven thuis.
Er worden weer mannen onder de 50 jaar opgepikt.
Er wordt in alle kerken voor gewaarschuwd.

Maandag 25 september
Koud en buiig.
De luchtlandingstroepen bij Arnhem hebben weer versterking gekregen en staan er met het uur beter voor.
Deurne is genomen.
Hevige gevechten in Brabant en Betuwe.
Blauwe Kees (Nieuwenhuizen) is gisteren thuis gekomen.
Hij zat in 't gevang in Arnhem, werd 19 september vrijgelaten en had de keuze weggaan of blijven.
Hij ging en zag de vreselijke strijd: ontzettend vuren, doden overal verspreid.
De eerste nacht was hij gedwongen te overnachten in een kippenhok in de buurt Klingelbeek.
Een boer weigerde hem onderdak! De volgende dag kon hij zich aansluiten bij een man van 't Rode Kruis, die hem naar Arnhem meenam.
Daar was men goed voor hem.
De oude stad is zeer verwoest.
Er was geen water elektriciteit of gas.
Besmettelijke ziekten braken uit.
Zaterdag vertrok hij met een kameraad op 'n gekochte fiets (650 gulden) de stad uit richting Apeldoorn.
Ze verdwaalden echter en kwamen in Hoenderlo terecht.
Toen ze even op hun kaartje keken werden ze beschoten.
Ze bleken tussen vechtende troepen geraakt te zijn: steeds weer groepen soldaten, voortdurend schieten.
Het lukte hen ook uit deze hel te komen, kwamen op een boerderij met NSB-ers.
Ze werden er echter zeer onthaald.
Toen weer verder naar Barneveld, steeds samen op de fiets.
De band van de fiets was al twee keer geknapt en ziet hij sprong weer! Gelukkig konden ze meerijden tot Barneveld, waar ze uitgeput aankwamen en er konden slapen.
De volgende dag werden ze weggebracht tot Amersfoort met paard en wagen.
Toen weer op de fiets naar Hilversum.
Juist vlak bij huis: pang zei weer die band.
Dat deed er niets meer toe.
Veel gevangenen zijn op de Veluwe opgepikt en in een werkkamp ondergebracht.

Dinsdag 26 september
Koud zonnig weer, wolken vliegtuigen.
Er zijn weer aardappels (zelf halen), geen groente.
De toestand van de luchtlandingstroepen is ernstig.
De Duitsers zijn Elst weer binnen gerukt.
Er zullen van Engelse zijde 3 dagen geen berichten worden uitgegeven in verband met 't geheim houden van plannen.
Helmond is veroverd.

Woensdag 27 september
Met het karretje 27 kilo aardappelen veroverd, geen groente.
De luchtlandingstroepen zijn teruggehaald over de Rijn, 2000 waren er over van de 8000.
Os en Hees zijn veroverd.
De brug bij Gennep is kapot.

Donderdag 28 september
Elst is weer in geallieerde handen, Bemmel is genomen.
Ook staan ze langs een breed front langs de Maas bij Gennep.
Vooruitgang in de richting Den Bosch.
Bert verovert 3 pond snijbonen in Laren van tante Schat.
Gijs ziet een Duitser zijn oude fiets verruilen voor een fraai rijwiel dat tegen 'n hek staat.
De eigenaar daarvan roept dat hij een Ausweis heeft, waarop de Duitser hem uitlacht.
Gijs heeft het de laatste tijd zeer druk met wachtgelders.
Hij belde Amsterdam op.
Tante An is veel beter.
Het lukte hem niet Heino, Gameren of Apeldoorn (Oom Jan en tante Eef geëvacueerd uit Arnhem ) aan de lijn te krijgen.
Vrachtwagens met indertijd ingeleverde radiotoestellen verlaten Hilversum.
De NSF wordt leeggeplunderd, alle machines worden weggehaald.
Het is verboden op fietsen te rijden zonder banden, dit wordt als sabotage beschouwd.
Duitsers vorderen fietsen met banden.
Burgers haalden dus de banden van hun fietsen en reden op de velgen.
Seyss Inquart heeft aangeraden bewakingsgroepjes in te stellen om vernielingen te verhinderen.
Mocht de spoorweg of andere belangrijke delen vernield worden dan worden meteen een aantal burgerwoningen als straf vernietigd.
Al deze bevelen worden aangeplakt.
Een uur later is er niets meer te lezen aangezien alles er af is gescheurd.

Vrijdag 29 september
Om 9 uur de deur uit, een half uur later kwamen we bij de kruidenier aan, om 5 over 12 klaar, half een weer thuis, maar met alle boodschappen!
Veel mannen worden opgepikt.

Zaterdag 30 september
Weer mensenjacht, Gijs heeft een Ausweis van de burgemeester.
Hopelijk helpt het.

Zondag 1 oktober
Op Berts fiets naar Laren, waar tante Schat prei, biet en andijvie voor ons heeft!
Er staan soldaten bij de tankgracht, maar vanochtend niet op de hei, zodat ik vanochtend veilig weer thuis kwam.

Maandag 2 oktober
Tussen Bussum en Amsterdam is een trein ontspoord ten gevolge van opgebroken rails.
Bij Putten is een auto beschoten, waarin 3 militairen zaten.
Twee zijn gewond geraakt, één is gedood.
Als straf worden alle mannen van Putten boven de 17 jaar naar Duitsland vervoerd om daar te werken, de vrouwen en kinderen geëvacueerd en 't dorp vernietigd (Na de oorlog kwamen slechts enkele mannen terug uit Duitsland).

Dinsdag 3 oktober
Veel vliegtuigen.
3/4 uur bij de groenteboer gestaan, maar rode kool, tomaten en druiven veroverd: 'n ware troost in de stromende regen.
Vanavond hoorden we het bericht (gelegen op de grond, ons hoofd in de klerenkast, waaronder de radio verstopt was en aanging als het licht in de hal werd aangedraaid): "De dijk bij West Kapelle is door de geallieerden kapot gebombardeerd, het zeewater stroomt het eiland binnen".
We zijn zeer ontdaan.

Woensdag 4 oktober
Tienke is ziek, zeker gisteren kou gevat bij de tocht naar de groenteboer in de plensregen.
In Apeldoorn zijn 36 mannen doodgeschoten als straf.
De Weermacht had de mannen opgeroepen voor spitwerk, van de paar duizend verschenen er maar 4.
Vanavond brandt een blokje hout in de kachel het is zo kil.

Donderdag 5 oktober
Tienke knapt weer wat op, ze heeft nog wel wat verhoging.
Helder weer.
De hele dag horen we gedreun van geschut.
Veel vliegtuigen te zien.
Op de Burgemeester Gulcherlaan is een huis verwoest.
De bewoners hadden hun fietsen verstopt in het huis ernaast.
Daar weer naast woonden Duitsers, waar ingebroken was.
Ze werden nu beschuldigd van diefstal en werd even de tijd gelaten iets te redden.
Met hulp van buren gelukte het de benedenverdieping leeg te halen, toen smeten de Duitsers er handgranaten in.
Het plafond kwam in z'n geheel naar beneden, zodat nog enig beddegoed te redden was.
Toen werd er een gas in het huis gelaten waardoor het onmogelijk was het te betreden.

Vrijdag 6 oktober
Tante Schat komt met een mandje met worteltjes en sla!
Ze kwam uit Laren gelopen, maar zag bij 't Janskerkhof de kolenboer met paard en wagen.
Ze mocht mee en besteeg de hoge bok en hobbelde mee tot de Johan Geradtsweg.
Het St. Jansziekenhuis in Laren en 't St. Antonius ziekenhuis in Utrecht zijn gevorderd voor gewonden.
Telkens vliegtuigen, het huis dreunde.
Blauwkapel, Amersfoort en Soesterberg waren de doelen.

Zaterdag 7 oktober
Helder weer.
Voortdurend gedreun in de verte van zware kanonnen.
Veel vliegtuigen, die kennelijk bommen gaan uitwerpen.
Wij horen alleen lawaai, de ramen rinkelen, alles in huis schudt.
De geallieerden naderen Bergen op Zoom, Tilburg en Breda.
Hevige gevechten in Westelijk Zeeuws Vlaanderen en in de Betuwe.

Zondag 8 oktober
Bert en ik lopen naar Laren, waar tante Schat heerlijk veel groente voor ons heeft.
We laden de groente in 't wandelwagentje en lopen over de hei naar huis.
Om 12 uur weer gedreun en vliegtuigen, 's middags rust.
Vandaag is er voor het laatst elektriciteit.
Gisteren werd 't licht na achten langzaam maar zeker minder tot kwart voor negen, toen was het uit.
Morgen is heel Noord Holland verstoken van elektriciteit.
De krant is voor het laatst verschenen (de illegale worden met de hand gedrukt).
Gijs heeft de kelder gestut met eiken stammen, die hij gisteren uit het bosje achter Henty haalde.
De jongens waren mee natuurlijk.
De Duitsers vorderen weer fietsen.
Wie doorfietst wordt beschoten en achterhaald: 'n veertienjarig meisje in de buik geschoten, een man met 2 kogels door 't been, een man dood.

Maandag 9 oktober
Stil weer, een enkel vliegtuig.
Utrecht is door de Duitsers volkomen afgesloten vanwege mannenjacht.
Zaterdag kwamen hier 1000 mannen langs.
Ze moesten van Utrecht lopen naar Huizen.
Vanwaar ze per schip vervoert worden naar Zwolle, waar ze moeten spitten.
Kijkende Hilversumse jongens moesten ook mee.
De mannen waren van hun werk gehaald.
Men zag kappers met witte jassen, anderen hadden hun sloof nog voor.
Sommigen hadden een deken.
Wij zijn vandaag nog niet afgesloten van elektriciteit.
't Is een waar genot nog één avond bij de lamp te zitten.
90% van Hilversum zit al in het donker.
Wij hebben het elektrische kacheltje er zelfs bij aan en genieten van zoveel comfort.
Door gebrek aan brandstof voor 't gemaal komt menig polder onder water te staan.
Vinkeveen is al gewaarschuwd te evacueren.
De moeder van Branderhorst is overleden.
Ze had vergeten het gaskraantje dicht te draaien, toen 't gas uit was.
Later werd weer gas gegeven, zij stierf aan gasvergiftiging.
Er gaat bijna geen avond voorbij of er wordt met scherp geschoten.
't Is een vervelend gehoor, zo vlak bij de deur, je schrikt er altijd van op.

Dinsdag 10 oktober
Om 10 minuten voor twaalf werden we afgesloten van elektriciteit en blok.
's Avonds zitten we bij het licht van een brandend houtblokje in de kachel.
Af en toe steken we even een nachtlichtje aan.
We hebben een paar kaarsen en wat nachtlichtjes.
't Is bitter weinig.
De meeste Hilversummers zijn er net zo aan toe, een enkele heeft carbidlicht of bezit nog wat petroleum.
Sommigen hebben een windmolen op 't dak, waardoor ze via een dynamo licht krijgen.

Woensdag 11 oktober
Nog altijd geen aardappelen, wel groente.
Droog weer gelukkig, goed voor de grote was.

Donderdag 12 oktober
Een brief van Toos, 2 oktober geschreven.
Tante Eef en Oom Jan zijn veilig in Apeldoorn, waar oom Jan hard werkt om de duizenden Arnhemse evacuées te helpen.

Vrijdag 13 oktober
Harde gevechten in Zeeuws Vlaanderen en op de dijk tussen Brabant en Zuid Beveland.
Engelsen bombardeerden de dijken van Walcheren, opdat het hele eiland zal overstromen.
Middelburg staat niet onder water.
De geallieerden hebben de brug bij Arnhem kapot gebombardeerd.
De Duitsers hebben 'n klein bruggehoofd bij Driel.
Weer manschappen van de SS troepen zijn aangekomen, ook Grüne Polizei.

Dinsdag 17 oktober
Geen veranderingen in de toestand: harde gevechten in Zeeuws Vlaanderen en bij Woensdrecht.
's Nachts zien we vaak licht in het zuiden.
't Weer is slecht, barometerstand 747, plensbuien, harde wind.
'n Student wist, na eerst in Scheveningen gevangen te hebben gezeten, daarna in Amersfoort was "opgevoed", naar Berlijn werd gebracht, uit Berlijn te ontsnappen.
Per Duitse trein was hij naar Hilversum gekomen.
Hij had zich in een kleine onder een wagon aanwezige ruimte voor gereedschappen verstopt.
Het duurde 8 uren voordat de trein Berlijn verliet.
Toen volgde een reis van 27 uren.
Toen hij in Hilversum aankwam kon hij haast niet lopen, maar wist zich toch in veiligheid te brengen.
Weer een treinbotsing in de buurt van het station.

Woensdag 18 oktober
Nu worden ook meisjes en vrouwen opgepikt en nog steeds veel mannen.
De mannen moesten fabrieken leeghalen, de vrouwen schoonmaken.
Fietsenvordering.
Het RKZ , het diaconessenhuis en 't christelijk oude mannen en vrouwen huis worden ingericht als hospitaal.
Men maakt hieruit de veronderstelling dat Hilversum een open stad wordt; wat echter helemaal niet zeker is.

Donderdag 19 oktober
Gijs is om de dag om vier uur vrij; de school van de jongens gaat om half vier uit.
3/4 uur in de rij gestaan voor een maal aardappelen (op de bonnen van vorige week).
De groenteboer heeft nog 20000 kg te goed.

Vrijdag/Zaterdag
Geen nieuws, mensen- en fietsenvordering, gesjouw voor de proviand.
Alle herenfietsen moeten volgende week worden ingeleverd.
Gijs maakt gaslicht, een klein kousje: een weldaad!

Maandag 23 oktober
Ongeveer om 7 uur: luchtalarm door 1 sirene.
Dit werd spoedig weer afgeblazen.
Geruchten over het vorderen van mannen.
Gijs waagt zich toch om kwart over 8 naar het kantoor op de fiets.
Even later blijkt dat het een grote razzia (mensenjacht) is.
Hilversum is afgesloten, niemand mag de plaats verlaten.
Daar staat de doodstraf op.
Overal zijn papieren aangeplakt, waarop staat dat alle mannen van 16 - 50 jaar zich aan het sportpark moeten melden, ook zij die een Ausweis hebben.
Veel zwaargewapende Duitsers, die huizen doorzoeken.
Om een uur of 11 komt de dochter van Toes waarschuwen dat Gijs op 't kantoor blijft eten (van de gaarkeuken).
Om half twaalf komt de bakker! Wat een moedig man.
Half twee.
De kinderen spelen buiten.
Opeens alarmgeroep van Tienke: "Mamma, Mamma".
Zo angstig klinkt haar geroep: "Mamma Duitse soldaten!" En jawel, 5 man kwamen via de mesthoop de tuin binnen.
Vier liepen meteen door, één bleef voor het grote raam wachten en zei tegen Bert dat hij wel een appeltje lustte.
Hij kreeg er eentje en liet ons met rust.
Een dergelijke beurt kreeg het huis naast ons ook en verder in de omgeving.
Spoedig ging onze piep jonge, maar zwaar bewapende wacht verder.
Met gesloten huizen werd korte metten gemaakt: een ruit werd ingegooid of een handgranaat tegen de voordeur en men stapte naar binnen.
Er werd veel geschoten.
Een kogel trof een heer dwars door z'n lichaam: dodelijk.
Op 't sportpark bleek dat maar weinigen een vrijstelling konden bemachtigen.
Ongeveer 6500 mannen moesten naar Amersfoort lopen.
De laatste gingen pas om 's nachts om 4 uur weg na de ganse dag zonder eten in de kou te hebben gewacht.
De oudere hoofden van diensten moesten 3.5 uur in de buitenlucht staan.
Anderen, zoals zij die noodzakelijk zijn voor de voedselvoorziening, 8.5 uur.
's Middags hoorden we dat Gijs op het kantoor zou overnachten.
Bert voorzag hem van wat proviand.

Dinsdag 24 oktober
't Is stil, geen soldaten meer te zien.
Voor hoelang? Bert voorziet Papa (Gijs) van ontbijt en Henk brengt hem 's middags nog wat eten.
Gijs blijft op 't kantoor en heeft aan de maaltijd van 't kantoor niet voldoende.
Hij sliep vanavond wat, met z'n zevenen op een rij.
Ze hadden een kaars en thee.
De kou was hinderlijk.
Willem sliep op de gasfabriek; Teus op de brandwacht en Chris op de GGD.
Half vijf: daar is Gijs op de fiets.
Hij is nauwelijks een half uur thuis of we zien aan de overkant een soldaat 't hek binnen gaan.
Gijs weg .
Tienke hem achterna! Gelukkig volgde geen huiszoeking.
Toen mijnheer Box zich in z'n schuilplaats wilde verstoppen volgde Vera (dochtertje) hem op de voet, steeds maar roepend om haar Papa.
De Duitsers namen hem mee (keerde later behouden uit Duits werkkamp te Bramsche terug en schreef daarover een boek).

Woensdag 25 oktober
Nu er zo weinig mannen meer zijn wordt er niets meer bezorgd.
Tienke en ik haalden melk in een melkbusje van de boer (Blauwe Kees) geleend en brood.
Het is lastig nu overal zo ver vandaan te wonen.
De melkboer op 25 min. afstand lopen (over 't spoor) , groenteboer 20 min., kruidenier 40 min., boterboer 25 min.(Hilvertweg).
Dit alles omdat we er "vaste" klanten zijn en dus wat toebedeeld krijgen.
Gijs betrapt slagers op 't slachten van een koe (bij de boer naast ons) en krijgt 3 pond vlees!

Donderdag 26 oktober
De groenteboer staat nu alleen voor zijn 400 klanten, alleen Johanna is nog in de winkel, geen knechts.
Wij wachten dus nog wat langer: van tien voor negen tot half elf voor 6 kilo aardappels.
Tante Schat brengt heerlijke andijvie.
Ze komt te voet uit Laren.

Zaterdag 28 oktober
Alle herenfietsen moeten vandaag worden ingeleverd.

Dinsdag 7 november
Er heerst grote verslagenheid in de melkzaak van Mur.
Klaas Mur is gisteravond om half negen opgepikt, zonder eten en zonder extra kleren.
Het zelfde lot trof veel mannen van de Hoge Laarderweg en omgeving.

Woensdag 8 november
Klaas Mur is gisteren om half één teruggekomen.
Hij had munitie moeten versjouwen in Den Dolder en had niets te eten gehad.
Van de "spitters" die 23 oktober zijn opgepikt is er nog geen terug.
Velen van hen zijn naar Duitsland vervoerd.
Wel zijn er verscheidene gedrost.

Vrijdag 10 november
De nieuwe rantsoenen zijn zeer gering, 7/8 liter moutmelk.
Tienke (4 jaar oud) alleen krijgt 3.5 liter moutmelk in de veertien dagen.
't Broodrantsoen is verminderd, een kwart brood minder.
Geen suiker meer, alleen voor Tienke 1/2 pond.
Wel allemaal een snoepbon, maar snoep is niet te krijgen.

Zondag 12 november
Opgepikte Rotterdammers komen hier per trein aan.
Ze hebben in twee dagen niets gegeten.
Vele Hilversummers helpen hen aan eten.
Het Rode Kruis heeft handen vol werk om de zieken te transporteren.
Moeders worden met 't geweer op een afstand gehouden van een stoet mannen.
Het is erbarmelijk.

Maandag 13 november
Vele (600) Rotterdammers hebben kans gezien om te ontsnappen.
Meisjes haalden hen van de trein en liepen innig gearmd met hen weg.
Anderen vielen flauw, 't Rode Kruis hielp hen om weg te komen.
Op de Beethovenlaan en in de omgeving ervan, worden steeds meer huizen gevorderd.
Er zit een staf (Generaal Blaskowitz).
Het prikkeldraad wordt van het raadhuis naar die buurt vervoerd.
Het weer is zeldzaam slecht, veel regen, kou.

Woensdag 15 november
De geallieerden zijn een aanval begonnen ten oosten van Helmond.
Brabant is verder bevrijd, zo ook de toevoerweg naar Antwerpen.
Dat is Zeeuws Vlaanderen, Zuid Beveland en 't ondergelopen Walcheren.
Verder zijn Tholen en Noord Beveland vrij.
Al dit nieuws horen we gelaten aan.
Henk is ziek en Tienke al sinds gisteren.
Bert en Henk hadden tot nu toe 3 ochtenden in de week les ten huize van ouders van kinderen.
Nu laat de gemeente 2 Hilversumse scholen verwarmen.
Daar krijgen onze jongens nu ook les, Henk twee maal anderhalf uur, Bert een ochtend (3 uur) en een middag (2 uur) in de week.

Zaterdag 18 november
Zuiderstorm.
's Avonds verschijnt een vliegtuig dat eerst lichtkogels uitwerpt, die in een razende vaart voortwaaien , een prachtig gezicht, 5 oranje ballen, die een fel licht verspreiden.
Dan valt een bom en later nog één.

Zondag 19 november
De bom is terecht gekomen in een tuin aan de Van Ostadelaan.
Enige huizen zijn ontzet en de ruiten in de buurt zijn allemaal stuk.
Een meisje is gewond, twee tenen eraf.

Maandag 20 november
Er wordt beweerd dat de bom een Duitse was.
De buurt van de Van Ostadelaan herbergt de meeste gevluchte Rotterdammers.

Woensdag 22 november
Verplichte vordering van herengoed en dekens.

Donderdag 23 november
Altijd weer regen.
Om kwart over tien wordt gebeld, huiszoeking door de Duitse Wehrmacht.
Eerst wordt de klerenkast in de huiskamer doorzocht, dan volgen de kast in de eetkamer en de slaapkamers.
De pas opgemaakte bedden worden losgemaakt, de dekens geteld en bekeken.
Verder zoeken ze in de linnenkast.
Ook 't ladenkastje en de grote kast worden doorzocht.
Wat is dat? een wieg.
Ze namen hem niet eens mee! De dikke Feldgendarme besloot één deken mee te nemen, maar het 19 jarig knaapje van de Wehrmacht vond dat het er twee moesten zijn en dus werden het er twee.
Ik Mocht ze aanwijzen! 1k Wees op een oude.
Toen besloten ze zelf te handelen en pakten de twee mooiste dekens mee.
Weer naar de huisdeur.
De dikke schreef een bewijs dat hij twee dekens gapte en 't knaapje doorzocht de secretaire en de naaikast of daar niets voor hem was.
Aan de kapstok hangt de winterjas van Gijs.
De dikke liet hem hangen maar had wel interesse voor z'n oude regenjas.
"Guten Morgen" zeiden ze eindelijk, maar ik zei niets en zag ze vertrekken met onze mooiste dekens onder de arm in de stromende regen.
Weldra bleek hoe ze in de buurt hadden huisgehouden: bij Labarre al de kleren van de heer Labarre, die gevangen zit, en zeer veel beddegoed, bij de boer een laken en 2 paar goede sokken.
Ze troffen Geurt en Klaas aan bezig een koe te slachten.
Deze werden aan de C.C.D.(?) overgedragen.
Ze zaten daarom een halve week vast, daarna voorlopig weer vrij.
Op de Insulindelaan gapten de "beschermers" een gouden horloge van een dienstbode.
Er waren echter ook groepen, die alleen aan de deur vroegen of er wat te halen viel en daarna weer verder gingen.
Je moet het maar treffen.

Vrijdag 24 november
Gisteravond om 4 uur vertrok een geweldige vrachtauto met enige ambtenaren naar Nieuwe Niedorp om aardappelen en uien te halen.
Ze werden 's avonds terug verwacht maar hadden autopech.
Ook vandaag zijn ze nog niet aangekomen.

Zaterdag 25 november
Ze zijn er! De auto had telkens pech gehad en was telkens blijven steken.
In Amsterdam net voor het politiebureau.
Daar kwam een menigte aan, die probeerde te gappen.
De ambtenaren liepen echter steeds om de wagen heen.
Toen de auto wegreed wisten die lui toch het achterluik open te maken en 5 zakken, met uien bleek later, te gappen.
De buren leenden ons dekens.
We slapen er best onder.
Veel vliegtuigen in de lucht die bommen gooien.

Zondag 26 november
Bert en ik liepen naar Laren, waar tante een bloemkooltje voor ons had.
Om half 12 wilden we terug.
Maar daar kwamen weer geallieerde vliegtuigen, die schoten en bombardeerden.
Vrijdags zijn er zeer grote tanks naar Laren gebracht en deze werden beschoten.
Na een minuut of tien was het weer stil in de lucht.
Wij op weg.
Tante bracht ons een eindje.
Nauwelijks op pad of daar kwam weer een zwerm vliegtuigen, die naar beneden doken en schoten.
Wij een tuin in (op de Doodweg ) 'n poortje door, de keuken in en daar stonden we in de gang.
Het duurde enige tijd voordat de bewoners merkten dat wij er waren.
Ze hadden gedacht dat hun evacuées in de gang stonden.
Die evacuées maakten hun het leven zuur door te gappen en de boel te laten vervuilen.
Pats, een onontbrande granaat kwam op 't dak van de overburen terecht en verdween door de kapotte dakpan.
Na een minuut of tien konden we onze tocht voortzetten en kwamen heelhuids weer thuis.

Zondag 10 december
Om half acht 's morgens kwam Iet Bruyn met Petra mij ophalen om gezamenlijk naar 't noorden te fietsen om daar te proberen eten te halen.
Iet heeft daar familie en ze was zo vriendelijk goed te vinden dat ik met haar mee fietste.
Het was heerlijk uit te zijn en de zon te zien opkomen bij Weesperkarspel.
De tocht verliep vrij goed.
Ik reed op mijn fiets met de wielen en banden van Henkjes fiets.
Iet reed zonder banden (of op houten).
Ze kreeg later een hernia.
Om ongeveer één uur bereikten we Pumerend, waar we een café binnenstapten.
't Was er tjokvol.
Allemogelijke mensen waren er bezig te eten.
Haast allen met een meegenomen prakje, wij ook.
Sommigen hadden nog een boterham.
Na 'n uurtje gerust te hebben gingen we verder.
De weg van Amsterdam naar Hoorn was vol mensen op fietsen, bakfietsen, maar ook met handkarren.
De terugkomers hadden allemaal buit, dat deed ons hoopvol stemmen.
De Beemster stond onder water.
Wij moesten over de dijk, een omweg, maar een heel mooi gezicht op Hoorn en heel triest al dat verdronken land.
In Hoorn dronken we "thee" bij Iets tante.
Deze schudde melk in een fles om boter te maken.
We hoorden er dat we het beste door konden fietsen naar Oostwoud.
Daar kwamen we om 6 uur aan.
We werden hartelijk ontvangen en mochten zoveel brood eten met boter en kaas! Heerlijk! Mijn benen waren volkomen stijf en we waren zeer vermoeid.
Bij de Bakker mochten Iet en ik in een tweepersoonslogeerbed slapen.
Dat lukte niet zo best, onze spieren deden te veel pijn.
Ook begon de bakkerij om half vijf 's morgens, lang niet geruisloos.
Om half acht opgestaan en ontbeten bij Aaf Halebos-Bruyn.
Toen moesten we zien iets te krijgen.
Ieder een kant op en dan maar vragen bij de boeren.
Het regende stevig.
De boeren zeiden allemaal: "Was maar in september gekomen, toen was er nog volop.
Gelukkig had ik een fraaie herenbroek van Hans ten Houten bij me waar Iet een liefhebber voor wist.
Deze gaf me er 30 pond tarwe en een kaas van 4.5 pond voor.
'k Had bij vriendelijke mensen nog 10 pond boontjes en 3 pond capucijners kunnen kopen en bij de bakker waar we logeerden kocht ik nog een brood.
's Middags rustte ik wat uit en pakte ik mijn buit in, ook nog winterwortelen van lieve buren.
De volgende morgen om half acht in 't schemerdonker aanvaardde ik de terugtocht.
Alleen, Iet bleef nog wat bij Aaf.
In Wognum kwamen mij 5 mannen achterop met petten op.
"Hallo die post" riepen boeren.
Zulke gangmakers kon ik best gebruiken.
"Heren, mag ik achter jullie rijden?" schreeuwde ik.
"Gerust" was het antwoord.
En daar gingen we met een lekker gangetje door de stromende regen.
Het bleken Amsterdammers te zijn, personeel van de "waterleiding".
Ze moesten om 1 uur thuis zijn .
Nog voordat we Hoorn bereikten hoorde ik mijn fietsband, boems, boems, steeds harder.
Elke trap werd moeizamer.
Er was geen twijfel mogelijk: mijn band liep leeg.
"Geen tijd hebben we, het spijt ons wel" zei mijn buurman.
Er zat niets ander op, ik stapte af en keek hen na.
Maar ziet, daar stapte één van de voorste rijders af: "Lekke band, dan zullen we hem maken" en hij deed het in de regen, met koude vingers, die later wat warmer werden in de wanten van Gijs.
Ik stormde een huis binnen, want ik was ongesteld geworden en na tien minuten gingen we weer verder met z'n allen in de regen.
Al gauw bereikten we de Beemster.
"We hebben geen tijd om over de dijk te gaan.
We gaan door 't water, maar we trekken je er wel door".
Mij was alles best.
Maar voor we aan het water kwamen liep de band weer leeg.
Maar gelukkig bleek één van de mannen ook een lekke band te hebben.
Besloten werd in een boerderij te gaan.
Wij stapten af en liepen naar de deel, pootje badend: we gingen tot over de enkels in 't modderwater.
Op de deel werd geplakt.
Er stonden plassen alsof het geregend had.
Toch stonden al de oude huizen nog net boven 't water.
We zagen onderweg modernere die tot de vensterbanken in 't water stonden, een heel triest gezicht.
Terwijl de voorman mijn band plakte vroeg ik de boer wat melk.
"Nee" was het antwoord.
De mannen van de waterleiding zeiden dat dàt niet ging, 'k moest nog zo ver.
En ziet, toen kreeg ik een steelpan vol melk.
De mannen wilden geen slokje meedrinken.
Toen maar weer verder.
De weg kwam nu ook onder water te staan.
Het was onmogelijk nog natter te worden dan ik al was, dus fietste ik erdoor en kreeg een pluim van de heren.
De weg was weer aardig bezet, zelfs het ondergelopen stuk.
Welgemoed riep een Amsterdamse ons toe "Er zit een lekkie in de waterleiding!".
Ze was ook geheel doorweekt.
In Purmerend een kopje koffie.
Maar er was niet eens meer een stoel, die was er alleen voor vaste klanten.
'k Had geen honger na de steelpan melk, maar ik moest en ik zou een stuk brood van de bandenplakker aannemen: "Vooruit anders val je er bij neer".
Toen maar weer verder.
Zowaar, het was droog! De weg was overvol.
Onderweg zagen we dat 'n schippershond een schaap dood beet en een mof , die voor vliegtuigen schuilde.
12 uur: Amsterdam in zicht.
Bij de pont keek de "lange" uit.
Nog net voordat de pont vertrok, wij er op.
Zo konden we niet gecontroleerd worden.
Bij het verlaten van de pont probeerde een joch m'n fietspomp te gappen.
Maar die zat stevig vast.
Telkens nam één van de mannen afscheid en sloeg een zijweg in naar huis.
Eén bracht me weg tot de Berlagebrug en daar ging ik verder.
Bij Diemen moest ik even van de fiets af om wat uit te blazen.
Toen maar weer verder.
Bij Weesp, bij een tankstelle, een kopje koffie gedronken met echte suiker en echte melk en 'n bordje soep waarin nog enig vlees in was en waarin wat erwtjes dreven.
Het was er stampvol, veel Amsterdammers, die op de Veluwe hun heil hadden gezocht.
Na een halfuurtje weer verder.
En toen nog voor Weesperkarspel, begon de fietsband weer te boemsen: er was geen twijfel mogelijk, de band liep weer leeg en zelfs vrij snel.
Een vriendelijke tegenkomer pompte hem op.
Ik race'de verder, maar 100 meter verder was de band alweer leeg.
Het kostte veel moeite hem geplakt te krijgen, hoewel ik alle benodigdheden bij me had.
Deze had geen tijd, anderen verstonden de kunst van het plakken niet.
Na een half uur vond ik eindelijk een jongetje van 12 jaar (hij kwam uit een gezin met 13 kinderen!) bereid om mijn band te plakken.
Tegelijkertijd mocht ik me binnen warmen.
Het duurde lang voordat het klaar was want de zware bepakking moest eerst afgeladen worden.
Maar eindelijk weer op pad, rechtdoor naar huis.
Om half zes behouden aankomst, onder luid gejuich.
De volgende ochtend bleef Gijs nog thuis.
'k Was nauwelijks in staat om een kopje te wassen.

Omdat de winterdagen zo kort waren en onze energie maar beperkt was is het dagboek pas weer in 't voorjaar voortgezet.
Uit de herinnering werd dus het verslag van december, januari en februari gemaakt .
Het volgt hieronder.

December
Half december geen gas meer en dus ook geen licht meer.
We hadden zo'n fraaie verlichting: de tuinslang aan het gaskraantje in de eetkamer liep naar de lampekap (boven de eettafel).
Daar een gaskousje eraan.
't Gaf goed licht, zoiets als een goed verlichte treincoupé.
Nu is het uit.
Het lampje van de knijpkat geeft tegelijkertijd de geest.
Wat een duisternis! We steken nu een nachtlichtje aan, aan tafel een kaars.
De jongens dammen veel, dat is het enige spel dat ze bij deze verlichting nog kunnen spelen.
Oom Jan stuurt een roggebrood per onbekende man.
Een dag of wat voor kerstmis komt Willy Jansen Schoonhoven langs.
Ze is te voet onderweg van Amsterdam naar Heino.
Ze gaat de volgende dag door op mijn fiets met de belofte hem terug te brengen met proviand.

Kerstavond, 24 december
Er worden biljetten aangeplakt dat alle mannen van 16 tot 40 jaar zich voor 8 januari moeten melden.

Tussen kerst en Oud & Nieuw
Er komen vliegtuigen.
Och dat is niets bijzonders.
Ineens komen ze naar beneden en beginnen te schieten en bommen te gooien: een oorverdovend lawaai.
Daar komen ze weer, duiken, pats boem pang en weg zijn ze weer.
Daar komen ze weer.
Bert ligt op de grond, ik sta in de kamerdeur, we zijn verbluft.
Bert roept: "Moet je je koffer niet redden?" (de koffer met het allernoodzakelijkste bij een eventuele vlucht).
Maar ik kan nergens anders aan denken dan aan Henk en Tienke, die niet thuis zijn en zijn gaan sleeën.
Het is onmogelijk bij hen te komen vanwege het gevaar door een granaatscherf getroffen te worden.
Wat te doen?
Even is het stil, zouden we naar buiten durven? Maar daar komen ze alweer.
Het gaat zo snel dat het onmogelijk is de ramen te openen .
Eindelijk lijkt het voorbij (na 13 minuten).
Jas aan en naar buiten.
Maar kijk daar komen Henk en Tienke aan, ongedeerd en gebracht door een dame.
Wat een blijdschap ze weer te zien.
Henk vertelde: ze waren juist op de hoek Middenweg Heuvellaan toen 't begon.
Sonja Picauli was ook bij hen en had het benul een huis binnen te rennen.
Ze zette haar slee tegen een serre.
Pats, daar brak een ruit, de scherven vielen op haar slee.
Zij bleef ongedeerd.
Eén der inwoners pakte Tienke gauw, Henk had zijn slee op straat laten staan en moest eerst ophalen.
Hij schrok zo van nieuwe inslagen dat hij tegen het ijzeren hek liep en er zo gauw niet in kon komen.
Heel bleek en bibberend kwam hij tenslotte in 't huis.
In de korte pauze gingen ze weg.
Maar nauwelijks waren ze op weg of daar begon het weer.
Zij weer een huis binnen, waarvan de vriendelijke bewoonster hen thuis bracht.
Vooral Henkje was zeer opgewonden: "Allemaal sterretjes zag ik!".
We zien geweldige rookwolken in het westen opstijgen.
Gijs komt thuis en vindt alles in orde.
Als hij weer naar kantoor gaat, ziet hij een meisje met een pakje in haar arm: "Bent u een dokter?" vroeg ze.
Het pakje bleek een heel jong babytje in mooie kleertjes vol bloed.
Gijs legt zijn want op het onbedekte hoofdje.
Ze gaan naar dokter Beukers, maar die weet er niets anders op dan dat het onmiddellijk naar 't ziekenhuis moet.
Het meisje draagt het kindje verder over de glibberige sneeuw in haar armen.
Er is geen auto, alleen de weermacht rijdt in auto's, zij moet lopen.
Het kindje leeft nog één dag.
De moeder mist de armen waarin het lag.

Tegen een uur of 4 gaan we kijken.
We komen niet verder dan de Godelindelaan, waar we in de verte huizen fel zien branden.
De weg is afgezet.
we zien gewonden.
Er komen drommen nieuwsgierigen, die de getroffenen staan aan te gapen.
Wij gaan snel weer naar huis.
Het blijkt dat er om de watertoren verscheidene huizen zijn getroffen en verbrand.
Ook het weeshuis ging in vlammen op.
Maar er is niemand gewond.
Sijtje Ras stond voor het raam te kijken en moest dit met de dood bekopen.
In het spergebied werden ook huizen getroffen.
De boerderij van Nieuwenhuizen aan de Corverslaan kreeg het ook te verduren, een oude man, de huishoudster en alle koeien werden gedood.
De Duitsers staan te lachen bij al deze ellende.
Er is geen enkele Duitser geraakt en ook de geschutstoren niet .

We hebben weer licht héél stiekem.
De Duitsers pikten het Joodse rusthuis in en hadden er licht nodig.
Zo werd de meter apart afgesloten.
'n Beetje prutsen (Henty) en nu gaat hij toch.
We verduisteren uiterst zorgvuldig en we kunnen ook weer naar Radio Oranje luisteren.

Januari
Henkje heeft de schrik te pakken, hij is nu zo bang voor vliegtuigen.
Er komen wel eens vliegende bommen over (V-1).
Ze dreunen veel zwaarder dan vliegtuigen en gaan tergend langzaam.
Eén kwam in december voor Hilverbeek terecht.
Heel Hilversum stond doodsangsten uit, iedereen verwachtte hem op eigen huis.

3 januari
Willy Jansen Schoonhoven is gekomen! Op m'n fiets beladen met allerlei heerlijkheden, die Toos en zij zelf voor ons bemachtigd hadden: boter, een prachtige ham, eieren, havermout, meel, rogge, worst, spek, bonen, een waar festijn.
Onze vreugde kent geen grenzen.
Ze gaat nog met m'n fiets naar Amsterdam om haar koffer op te halen.
Vervolgens gaat ze op 6 januari met die koffer op een gammele jongensfiets weer terug naar Heino.
Gijs brengt haar tot Nijkerk in de hoop nog wat proviand op te doen.
Hij vangt alleen een roggebroodje, dat een dominees vrouw hem uit medelijden geeft.
Hij komt zeer vermoeid thuis.
Willy is juist op tijd vertrokken.
Ze trof prachtig winterweer zaterdag.
's Zondags begon het te sneeuwen, een sneeuwstorm.
Januari blijft koud en de sneeuw gaat niet weg.
Niettegenstaande trekken honderden mensen weg over de IJssel om voedsel te halen.
Meestal is het ruilen, zelden kopen.
Ze komen vaak op van vermoeidheid terug.
Sommigen moeten de tocht met de dood bekopen.

7 januari vertrekt Cor naar Oostwoud.
Hij zit er wat veiliger dan hier en krijgt er goed te eten.
Tine en Marjonnetje trekken bij haar ouders op de Eikenlaan in.
Tante Aal, Henty en Magda verhuizen naar het huis van Tine en Cor.
De geallieerden zullen hun bombardementen kunnen hervatten nu ze geen doel troffen in december.
Het is dan veel te gevaarlijk om op de Beethovenlaan te wonen.
De centrale keuken wordt steeds slechter.
Stamppot is een zeldzaamheid.
het is meestal grauwe soep van 'n soort tuinbonen en suikerbieten, dunne soep: dweilwater .

Februari
Eindelijk krijgen we weer wat spijsolie toegewezen.
's Maandagochtend begint de uitreiking.
'k Ga zo om twee uur maar eens kijken, bergschoenen aan, dikke sokken, door de sneeuw.
'k kom bij een indrukwekkend lange rij mensen.
Eén van de voorste mensen ziet groen.
Ik Herken haar als mevrouw Duyvené de Wit : ze staat al sinds half tien in de sneeuw.
Ik Los haar af, om drie uur horen we dat de olie niet te tappen is vanwege de koude.
Wij krijgen een volgnummertje, staan onze pan af en gaan onverrichter zake weer naar huis.

Half februari: geen licht meer.
Er wordt te veel stiekem stroom gebruikt, de leiding naar de Duitsers raakte daardoor defect.
Daardoor zijn de heren zeer vertoornd en passen ze strenge straffen toe.
Wij doen het nu maar weer met een nachtlichtje en een olielamp gevuld met olie, die Henty uit een centrale verwarming tapte.
We hebben last van de ingewanden.
Het eten uit de centrale keuken is te vergelijken met thee.
smaakte het er maar naar!

Toos schrijft telkens, ze zal begin maart komen met eten.
Tante Eef is overleden.
Oom Jan, Peep en Toos waren op de begrafenis in Ugchelen.
'k Kon er niet doorkomen, de wegen zijn bedekt met een dikke brij, smeltende sneeuw.

Eind februari sta ik op 't punt naar Heino te fietsen, een hevige darmziekte belet het me echter.

Maart
1 Maart is de brug over de IJssel afgesloten.
Alleen van oost naar west mogen de terugkomers er nog door en dat voor een paar dagen.
Daarna is de brug geheel afgesloten.
Willy Boekschoten is nog juist bijtijds naar Akkrum (Friesland) gefietst.
Truus bracht haar weg, onderweg sliepen zij bij boeren.
Willy heeft in Akkrum een uitstekend tehuis, bij familie van een schoolvriendin.
Truus had een vreselijke terugtocht, wat aan haar te zien is.

Het weer wordt beter.
We krijgen weer aardappelen van 't kantoor.
Gijs gaat verscheidene zaterdagmorgens naar Spakenburg, waar hij aardappelen en visjes krijgt in ruil voor carbid en thee.
Hij heeft nu maandagmiddag en zaterdagochtend vrij om te kunnen provianderen en hout te hakken .

Eind maart: de verwachte luchtaanval.
Gelukkig was die niet zo dicht bij ons en was die ditmaal goed raak (het huis van de Rudelsheimstichting aan de Palestrinalaan).
We zitten nu vaak in de kelder.
Henkje is zeer bang: "Je moet goed over je knieën wrijven Bert, dan bibber je niet zo!".
Tienke dekt haar pop tot over haar oren toe: "Zo lekker de oortjes er onder dan hoor je de vliegtuigen niet zo!".
Toos heeft nog 25 pond rogge, eieren, worst en spek in Hattem bij Ds Israël gebracht.
Noor van Domselaar haalt het voor ons, heerlijk! Het Zweedse Rode Kruis levert ons echt wittebrood, het smaakt als cake!

April
Steeds vaker komen er jagers, die treinen beschieten, of bommenwerpers, die hier en daar wat laten vallen.

Half april
Nu de IJssel afgesloten is, wordt de voedselsituatie nog slechter.
De centrale keuken staat stil.
't Broodrantsoen is geslonken tot een half broodje per persoon per week.
Het Zweedse Rode Kruis is een uitkomst.
Het geeft elke week ieder een half zuiver witbrood, soms ook gele erwtjes, margarine, gedroogde groente en voor de kinderen havermout.
Ook het Zwitserse en het Internationale Rode Kruis leveren wat.
De kinderen krijgen zelfs rijst!
Steeds naderbij komt het front.
We horen kanonnen bulderen, de ramen trillen ervan.
De moffen zetten de Horstermeerpolder onder water.
In Loosdrecht en in Kortenhoef overstroomt 't water de tuintjes.
We mogen na 8 uur 's avonds tot 6 uur 's morgens niet op straat.
Op straat wordt veel geschoten.
De Duitsers pikken fietsen en wagens met paarden in.
Ze komen ook bij de buren.
Kok, de knecht van van Nieuwenhuizen weet zijn paardetuig nog net op tijd bij ons te verstoppen.
Zijn paard staat bij de overburen in de schuur.
Maar de wagen vinden ze en pikken hem in.
Hij krijgt er een papiertje voor.
Zelf heeft hij er 4½ duizend gulden voor betaald.
Door gebrek aan paarden stagneert ook het eten van de IKONGO even.
Maar na een week gaat het weer gewoon door.
Deze IKONGO is de InterKerkelijke Organisatie voor Noodvoedselvoorziening in ' GOoi.
Allen werken hieraan mee: Rooms, Doopsgezind, Gereformeerd en Vrijzinnig, allen broederlijk met elkaar.
Ze geven ondervoede kinderen al dan niet tegen betaling maaltijden en zonden ook kinderen uit naar Friesland en Overijssel.
Van dat laatste is nu geen sprake meer.
In maart werden onze kinderen gewogen en gemeten.
Bert (11 jaar) woog 34 kilo, Henk (9 jaar) 24 kilo, Tienke (4 jaar) 17 kilo.
Bert mocht 21 maart al bij hen eten, Henk en Tienke begin april.
We betalen 25 cent per dag.
Nu eten 2000 kinderen van de IKONGO.

Half april
Bert loopt van de IKONGO naar huis.
Hij heeft z'n pannetje waar hij uit gegeten heeft bij zich.
Vlak bij ons hek stopt een Duitser er een handvol kaakjes in.
Z'n metgezel wil niet voor hem onderdoen en doet er een flink stuk vlees bij.
Stralend van geluk komt Bert thuis.
De volgende dag brengt de metgezel een brood! Zuur Duits brood, waar de schimmel van af gesneden is, maar heerlijk! Daarna snoepjes en weer een stuk vlees.
Maandags is er alweer een geweldige hoop kaakjes.
Hij bedoelt het goed maar Gijs vraagt hem tactvol het niet meer te doen.
Het is niet om aan te zien een gewapende Duitser in onze tuin .
De volgende dag ontmoet hij Gijs op straat en breng hem de Hitlergroet!

De ondergrondse komt in actie, ze blazen de spoorlijn op.
Wij haasten ons om als er brood is, het in huis te halen.

22 april
Gijs maakt de kelder in orde.
Hij bouwt een muurtje rond het trapgat.
Wij zetten er alvast water en de primus in.
De evacuatiekoffer staat gepakt (al sinds juni verleden jaar).
Er zijn niet veel vliegtuigen in de lucht nu de geallieerden in Duitsland zelf vliegvelden hebben.

26 april
Gisternacht werd Laren opgeschrikt, mannen werd bevolen mee te helpen.
De huizen aan de Lage Vuurseweg werden ingepikt.
De mensen moesten binnen een half uur het huis uit.
Er werden kanonnen geplaatst.

Tante Schat werd 's morgensvroeg om half vijf geroepen niet te schrikken.
Haar tuinameublement stond op 't plein voor haar huis.
Duitsers hadden daar 's nachts op gezeten.
Laren, Blaricum, Eemnes en Huizen kregen de boodschap dat de bewoners vanaf 27 april alleen van 8-9 en van 17-18 de buitenlucht in mochten.
De overige tijd moesten ze binnenshuis vertoeven.
Drie kanonnen zo vlak bij huis, dat is te gevaarlijk voor tante Schat.
Bert waagt zich met de kinderwagen naar Laren.
Het is stil, er is geen vliegtuig of kanon te horen.
Om half zes daar komen ze aan.
De kinderwagen is tjokvol, een wasmand met etenswaren staat er op, er achter Bert en Tante, zeer warm en vermoeid.

27 april
Stilte, geen kanonnen.

28 april
Nog steeds stilte.
er gaan geruchten over een capitulatie.

29 april
De capitulatie gaat niet door.
Toch zwijgen de kanonnen.

30 april
Tante Schat gaat maar weer naar huis, het lijkt er op dat er niet meer gevochten gaat worden.

1 mei
Geen sterveling verwacht meer gevechten.

2 mei
Tien minuten voor half 12 geronk van vliegtuigen.
Wij naar het balkon.
Daar komen ze niet met bommen maar met eten! Langzaam en laag zien we de eerste voorbij gaan.
Daar komen er weer zes.
't Is of ze recht op ons huis af komen.
Het zijn prachtige reuze grote viermotorige vliegtuigen.
Ze draaiden iets en daar hoera, daar komt het eten.
Duizenden pakketten vallen uit de machines.
We zijn dol van vreugde.
Zouden de kiekjes gelukt zijn?
Bert naar de hei.
Bij Crailo, maar ook vlak bij ons, bij het Dievenpaadje en in 't spergebied vielen de pakketten.
Stromen mensen gaan er heen.
De luchtbescherming verzamelt de pakketten.
De politie ontdekt dieven, deze worden met de gummiknuppel bewerkt.
In grote karren worden de pakketten naar van Wijngaarden gebracht.

Foto moet nog geplaatst worden
Overvliegend vliegtuig tijdens de voedseldroppings.
Er naast is onze nationale driekleur te zien.
Deze is aan een bijzonder lange mast bevestigd, die zoals te zien is uit verschillende delen is samengesteld en is vastgemaakt aan hek van het balkon.
Er onder staat een foto van de juichende familie Boekschoten: links Mama, dan Henk, Bert en Tienke.
Mogelijk wordt er met een oranje beddesprei gezwaaid.
Foto moet nog geplaatst worden

3 mei
Weer komen de vliegtuigen maar we zien de pakketten niet vallen.
Ze vallen bij Crailo.
Voedsel zal ook per schip en per auto worden aangevoerd.
In Rotterdam zullen de schepen aankomen.
De auto's gaan via Rhenen, Arnhem, Nijmegen.
Ondertussen lopen hier nog steeds de Duitsers met geweren.
De polders mogen weer droog worden.

4 mei
Hondeweer, geen vliegtuigen.
's Avonds om kwart over 9 komt Bert beneden: "'k Weet niet wat er is, maar 'k hoor zo 'n gejuich en blaffende honden en meneer Stuhr liep de straat op.
Wij doen 't raam open, en ja het gejuich is duidelijk.
We rennen de straat op.
Daar staan mensen bij elkaar: "Capitulatie van Duitsland in Holland, Denemarken en in het westen van Duitsland.
Tegen de Russen wordt nog gevochten.
Is het heus? We zijn verbijsterd.
Daar komt een stel jonge lui, blazend op een toeter en met een oranje badjas aan.
Hoera.
Een pak van 't hart.
Vrede heus vrede.
Daar komt Bert met enige kleren over zijn pyjama aan, veel te koud gekleed voor dit weer.
Hij blaast op de scheepstoeter (één toon) het Wilhelmus.
Gauw naar binnen.
We springen rond van de heerlijkheid - morgen feest.

5 mei
Gijs hijst al voor 't ontbijt de vlag.
De radio wordt tevoorschijn gehaald.
De radiodistributie (kabelradio) werkt ook weer.
We horen Monty.
Er is geen brood daarom wordt er pap gekookt.
Gauw een beetje de boel aan kant en dan weg op de fiets.
Overal vlaggen, wat een feest.
De kinderen kijken hun ogen uit.
Ze kennen geen feest meer.
In 't dorp is het stampvol.
Karretjes met jongens met mombakkessen voor, een optocht met kinderen met echte trommelslagers.
Iedereen ziet er zo feestelijk uit en de gezichten stralen.
We zien padvinders en gewapende ondergrondse.
Om 12 uur naar huis.
Om 1 uur luisteren we weer naar de radio.
Deze wordt uitgezonden vanuit wasserij Gouda, die voor de moffen werkte en daardoor elektriciteit had.
We horen Gerbrandy, vanavond om 8 uur zal de koningin spreken.

's Middags gaan de kinderen even 'n dutje doen om krachten te verzamelen.
Vreemd we horen schieten in de verte.
Hier en daar worden vlaggen weer naar binnen gehaald.
Er gaan geruchten dat er nog gevochten wordt.
NSB-ers, die opgepikt waren, moeten weer worden vrijgelaten.
Weg is alle feestelijkheid om plaats te maken voor verslagenheid.
We horen nu ook dat een mof naar 'n stelletje juichende jongelui een handgranaat gooide.
Vanochtend schoot een mof in de Langestraat een man neer.
De radio zwijgt weer, geen rede van de koningin.
We lezen maar even een detective.

5 Mei
Feestende Hilversummers in de Havenstraat.
De dame met de hoed is mv Boekschoten, naast haar nog net zichtbaar Henk en Tienke.

Zondag 6 mei
Toch feest.
De capitulatie van de Duitse troepen in Nederland wordt vandaag getekend.
Overal hangen weer vlaggen.
Toch lopen er nog gewapende moffen rond.
We zijn wat wantrouwend geworden.
Het Canadese eerste leger komt Noord Holland bezetten.
De staf komt in Hilversum!

De Canadezen trekken Hilversum binnen.
Beelden van de 's Gravelandseweg: boven een GMC-truck met feestenden, onder het beschreven rupsvoertuig.

7 mei
Om 8 uur rennen we al naar het Palace Hotel om de intocht van de Canadezen te zien.
We wachten tot kwart over negen, dan komt het bericht dat ze pas na elven komen.
Om een uur of elf naar 't dorp om te zien of er al wat is.
Niks te zien dan uitkijkende mensen.
Terug langs de Avro.
Wat is dat? Vreemde heel lage autootjes met rupsbanden.
Ze houden bij de Avro stil.
Het stroomt mensen er om heen.
Het zijn de eerste Canadezen.
In minder dan geen tijd zijn ze beladen met bloemen.
Ook worden er handtekeningen verzameld.
We zijn dolblij.
Eén van hen wordt op de schouders rondgedragen.
Ze zijn zwart van het stof.
Hun scheve baretten staan niets militair.
Eén deelt sigaretten uit.
De Duitsers lopen ook uit om te kijken, wel op een afstandje.

's Middags is Gijs gelukkig vrij.
Gauw eten en dan weg.
We zien auto's en nog eens auto's volgeladen met enthousiaste Hollanders en er tussen Canadezen.
Henk rijdt ook mee en ook Bert maakte een ritje.
We juichen: "Hoera"! Meisjes, die met de Duitsers gelopen hebben worden de haren pardoes afgeknipt.
NSB-ers worden opgepikt.
Overbuur Bakker krijgt ook bezoek van de ondergrondse.
Eerst de radio, wapens en al zijn levensmiddelen weg, dan hijzelf en zoonlief.
Ze hadden een geweldige levensmiddelenvooraad.

Dinsdag 8 mei
Hoera, hoera, daar gingen we gisteravond mee naar bed en nu kwart voor acht begint het alweer.
Het Canadese leger trekt via de Naarderstraat Noord-Holland in.
Het is ongelofelijk wat een legerauto's.
Het gaat de hele dag door.
En wij? Wij juichen maar: "Hoera, hoera".
Bert vertoeft steeds bij de Avro, waar de Tommy's met kinderen grapjes maken.
De soldaten kunnen al "Rot mof" zeggen.

We breken de achterwand van de servieskast open om 't koper weer te voorschijn te halen, een dierbaar weerzien.
Ook de radio behoeft niet meer ondergronds te blijven.
Hij pronkt in de kamer al speelt hij nog niet omdat er nog geen elektriciteit is.
Gijs graaft z'n fiets op van onder 't kantoor.

Hilversum krijgt om de dag voor niets eten.
Het is echter slecht georganiseerd, de mensen staan uren te wachten.
De muur is afgesloten.
Wij mogen de plaats niet uit.
Er is geen groente en geen aardappelen.
maar spoedig zal dit verbeteren want het is nu VREDE in EUROPA.

Foto moet nog worden geplaatst
De ondergelopen Horstermeerpolder.
Het meisje is Tienke, de jongen Henk.
Let op de al bekende fietspomp en de steeds meegevoerde vlag.